Câu 1. Thưa chuyên gia tâm lý Hoàng Hải Vân, tại sao câu chuyện “về nội hay về ngoại” dịp Tết lại dễ trở thành mâu thuẫn giữa vợ chồng, dù đây vốn là dịp sum vây?
-Những ngày cuối năm đang đến gần, ngoài những chuyện sửa sang dọn dẹp nhà cửa, tất niên, tiệc tùng, hay tổng kết chi tiêu, mua sắm, quà biếu…thì câu hỏi năm nay “ ăn Tết nhà nội hay nhà Nội “ vẫn là đề tài muôn thuở gây ra mâu thuẫn, tranh cãi giữa các cặp vợ chồng sống xa quê đi lập nghiệp tại các thành phố lớn. Nguyên nhân có thể giải thích khía cạnh tâm lý và xã hội:
– Căn nguyên gốc rễ của vấn đề bắt nguồn từ sự ảnh hưởng văn hóa phụ quyền “ từ thời phong kiến, trong đó vai trò của nam giới và việc gia đình bên nội ( nhà chồng) vẫn luôn được coi trọng hơn. Điều này đã tạo nên một hệ thống giá trị bất bình đẳng giới mặc định phụ nữ sau khi kết hôn phải “ thuyền theo lái, gái theo chồng “, coi gia đình chồng là trung tâm nghĩa vụ. Tư tưởng này được duy trì qua nhiều thế hệ, trở thành luật bất thành văn rằng vợ chồng trong những ngày Tết là phải về nhà nội để lo trách nhiệm thờ cúng tổ tiên…rồi sau đó mới có thể sang bên nhà ngoại.
– Áp lực từ kỳ vọng của cả hai bên gia đình, chẳng hạn bố mẹ chồng cho rằng việc ăn Tết nhà nội là trách nhiệm hiển nhiên, truyền thống xưa nay vẫn vậy. Nhưng nhà ngoại thì cũng mỏi mắt mong ngóng con và các cháu về sum vầy những ngày Tết. Vấn đề này không được thấu hiểu, giải quyết thấu đáo có thể gây ra tâm lý nặng nề, khi vợ chồng cảm thấy bị bắt buộc phải chọn bên, từ đó dẫn đến xung đột.
– Suy nghĩ, kỳ vọng khác biệt : Vợ thì muốn về nhà ngoại để đón Tết với bố mẹ; cho rằng đó là nhu cầu chính đáng bởi vì quan niệm ngày nay nam nữ bình đẳng con dâu hay con rể đều phải có trách nhiệm với bố mẹ hai bên như nhau; trong khi chồng lại ưu tiên nhà nội theo phong tục truyền thống hoặc kỳ vọng của bố mẹ mình.
-Khả năng thực tế: Vấn đề thời gian và tài chính cũng là yếu tố quan trọng đối với chuyện Tết nhà nội- nhà ngoại. Đôi khi, mong muốn là vậy nhưng không thể thực hiện được chỉ vì các lý do này. Điều này có thể tạo ra sự thất vọng và căng thẳng, đặc biệt với các cặp vợ chồng trẻ có thu nhập trung bình.
-Giao tiếp kém: Vợ chồng không sớm có sự chuẩn bị, lên kế hoạch cụ thể về lịch trình Tết bên nội-bên ngoại mà đợi sát ngày mới trao đổi theo cách áp đặt, hoặc xem như chuyện đã rồi dẫn đến cảm giác ấm ức châm ngòi cho mâu thuẫn vợ chồng.
Câu 2. Trong quá trình tư vấn, chuyên gia thường gặp những kiểu mâu thuẫn nào liên quan đến chuyện nội – ngoại ngày Tết?
– Vấn đề mâu thuẫn liên quan đến chuyện nhà nội-nhà ngoại ngày Tết mà tôi tiếp nhận tham vấn, thường là xoay quanh gia đình xung đột chỉ vì quà biếu nội -ngoại ngày Tết không công bằng. Rất nhiều lý lẽ được đưa ra, ai cũng tự cho rằng mình là đúng. Và từ đấy, chuyện bé xé to, gây ra căng thẳng.
Chuyện cỗ bàn cũng là nguyên nhân phổ biến khiến vợ chồng mâu thuẫn, nhà chồng -con dâu “ cơm không lành canh không ngọt “ những ngày Tết. Ví dụ như tình huống của một thân chủ tôi, Ngọc Duyên là tiếp viên hàng không, tính chất công việc bận rộn, ngày lễ, Tết thường vẫn phải đi bay. Và chuyện cũng bắt đầu từ đây mà ra…
Bố chồng Duyên vốn là trưởng họ, vì vậy chuyện lễ nghi, cỗ bàn ở nhà chồng những ngày Tết bao giờ cũng cầu kỳ, phức tạp. Mâm cỗ chính luôn phải đủ 14 món bao gồm: sáu bát, tám đĩa bày biện thịnh soạn. Ngay cả bánh chưng mẹ chồng cô cũng tự gói lấy không đặt mua ngoài hàng.
Là con dâu trưởng, Duyên có trách nhiệm phải cáng đáng cùng với mẹ chồng. Vậy là những ngày này hễ cứ đi bay về, vừa kịp thay bộ áo dài đồng phục tiếp viên là cô tranh thủ lao vào bếp, đầu tắt mặt tối. Thế nhưng mẹ chồng vẫn bóng gió than phiền con dâu lấy cớ đi “ bay lượn” để tìm cách né tránh việc nhà chồng. Duyên ấm ức trong lòng nhưng khi chồng biết chuyện cũng không dám nói câu công bằng cho vợ, điều này càng khiến cô cảm thấy thất vọng.
Rồi thì, câu chuyện năm nay ăn Tết nhà Nội hay nhà ngoại vẫn luôn là đề tài muôn thuở gây tranh cãi.Một thân chủ tâm sự với tôi, có những người con gái lấy chồng xa, lúc lên xe hoa cũng là lúc từ biệt cái Tết quê mẹ …Vậy là cũng đã 6 năm liền cô ăn Tết ở nhà chồng. Mỗi khi nghĩ đến cảnh bố mẹ già ở quê những ngày cuối năm mỏi mắt ngóng trông con cháu về, cô lại rơi nước mắt vì thương. Cuối cùng năm nay cô quyết định lên tiếng xin phép về nhà ngoại đón Tết. Tuy nhiên ngay sau khi cô bày tỏ nguyện vọng thì bố chồng gạt phăng luôn: Nhà này không bao giờ chấp nhận chuyện dâu con Tết nhất không lo việc nhà chồng lại bỏ về nhà ngoại như vậy, thật chẳng ra thể thống gì!
Câu 3: Từ góc độ tâm lý, việc mỗi người muốn ưu tiên bên gia đình ruột thịt của mình có phải là ích kỷ không?
– Dưới góc độ tâm lý, việc mỗi người muốn ưu tiên dành thời gian sum vầy bên gia đình mình những ngày Tết đến không phải là suy nghĩ ích kỷ, nó chỉ phản ánh nhu cầu tự nhiên về tình cảm, quan niệm về giá trị của gia đình, tình thân và truyền thống văn hóa. Đối với hầu hết chúng ta, mối quan hệ với gia đình ruột thịt thường được coi là nền tảng và là điểm tựa vững chắc trong suốt cuộc đời của mỗi người. Vì vậy có thể đón Tết đoàn viên, sum họp cùng gia đình không chỉ là đón chào năm mới còn là nhu cầu gắn kết tình cảm giữa các thế hệ mang lại cảm giác bình an, sự hòa thuận và cảm giác thuộc về.
Bên cạnh đó, Tết chỉ diễn ra trong vài ngày, từ mùng 1 đến mùng 3 tháng Giêng Âm lịch. Do đó, mọi người đều mong muốn được trở về ở bên cạnh gia đình, người thân ruột thịt sau một, hoặc nhiều năm xa cách vất vả ngược xuôi.
Tóm lại, việc mỗi người muốn ưu tiên bên gia đình của mình trong những ngày tết không phải là suy nghĩ ích kỷ. Vấn đề này vợ chồng nên chủ động chia sẻ, đặt mình vào vị trí của nhau để thấu hiểu và tìm kiếm giải pháp sao cho dung hòa cả đôi bên.
Câu 4. Nhiều phụ nữ chia sẻ rằng họ cảm thấy “mất Tết” khi chỉ về nhà chồng. Cảm xúc này bắt nguồn từ đâu?
– Người ta nói “ vui như Tết “ nhưng không thuận vợ, thuận chồng thì Tết cũng chẳng còn vui. Vì vậy cảm giác “mất Tết” của nhiều phụ nữ khi chỉ về nhà chồng phần nào phản ánh những tâm tư, cảm xúc phức tạp bắt nguồn từ những nguyên do:
– Nỗi nhớ quê nhà : Tết là để đoàn viên, vì vậy việc không được về nhà ăn Tết với bố mẹ có thể khiến phụ nữ cảm thấy thiếu hụt tình cảm và tủi thân. Một thân chủ tâm sự với tôi rằng: Cô lấy chồng xa quê, xa mẹ đã 3 năm, ngày thường buồn một ngày Tết buồn mười. Đêm giao thừa ở nhà chồng, đông đủ con cháu sum họp, vui vầy trong không khí đón Tết rộn ràng, lại nghĩ cảnh bây giờ chỉ mình mẹ mình sức khỏe già yếu lủi thủi nơi căn nhà trống trãi thì cô lại ứa nước mắt…
Cảm giác “ mất Tết “ còn xuất phát từ việc vợ chồng thiếu sự chia sẽ, không thảo luận rõ ràng trong quyết định ăn Tết nhà nội hay nhà ngoại. Bên cạnh đó nếu chồng quá ưu tiên nhà nội mà không dành thời gian hợp lý / và quan tâm cho nhà ngoại, người vợ có thể cảm thấy gia đình mình không được coi trọng, dẫn đến giận hờn và bất mãn.
Không chỉ vậy, áp lực vai trò và trách nhiệm buộc nhiều phụ nữ phải gánh vác /kiêm nhiệm quá nhiều công việc bên nhà chồng những ngày Tết đến dẫn đến tình trạng kiệt sức, cảm giác “ mất Tết “ sẽ càng rõ rệt hơn.
Tóm lại, cảm giác mất “ Tết “ của nhiều phụ nữ không chỉ xuất phát từ mâu thuẫn ăn Tết nhà nội- nhà ngoại mà còn từ áp lực công việc nặng nề và thiếu sự hỗ trợ của gia đình chồng. Để cải thiện vấn đề, cần có sự chia sẽ trách nhiệm và thấu hiểu nhau giữa vợ chồng và các thành viên khác để những ngày Tết ấm áp và hạnh phúc hơn.
Câu 5. Ngược lại, người chồng thường chịu áp lực gì khi phải dung hòa mong muốn của vợ và kỳ vọng từ gia đình mình?
– Khi vợ chồng “ cơm không lành, canh không ngọt” những ngày Tết đến không chỉ người vợ cảm thấy bị tổn thương, mà người chồng cũng chịu đựng nhiều áp lực khi phải đứng giữa hai nhà, mỗi nơi kéo mỗi tay:
-Áp lực từ kỳ vọng gia đình: Theo phong tục truyền thống, đón Tết ở nhà nội là thời gian quan trọng gắn liền với những nghi lễ thiết yếu trong đời sống tâm linh của gia đình, dòng họ. Đây không chỉ là hoạt động mang tính tượng trưng, mà còn phản ánh các giá trị văn hóa và phong tục lâu đời của người Việt. Do vậy, hầu hết các gia đình sẽ đón Tết ở nhà nội, sau đó mới đến nhà ngoại. Điều này tạo ra áp lực phải tuân thủ truyền thống, khiến người chồng cảm thấy bị ràng buộc. Nếu theo vợ về nhà ngoại ăn Tết, đồng nghĩa bỏ lỡ việc cúng bái, và các hoạt động đi lễ đầu năm ở nhà nội. Điều này sẽ khiến người chồng cảm thấy không làm tròn bổn phận con trai trong gia đình, sẽ bị chỉ trích, gây ra mâu thuẫn và sự thất vọng.
Bên cạnh đó, người chồng cũng chịu áp lực từ việc vợ chồng tranh cãi ăn Tết nhà nội- nhà ngoại. Lo lắng rằng nếu không đáp ứng mong muốn của vợ sẽ dẫn đến căng thẳng trong hôn nhân và bất hoà với cả nhà vợ. Họ có thể bị mâu thuẫn khi phải đưa ra quyết định, cảm giác bất lực vì không thể làm hài lòng cả hai bên.
Câu 6: Theo chuyên gia, những sai lầm phổ biến nhất mà vợ chồng hay mắc phải khi bàn chuyện về nội– ngoại dịp Tết là gì
Khi bàn về chuyện Tết nhà nội – nhà ngoại, vợ chồng thường gặp phải một số sai lầm phổ biến có thể dẫn đến mâu thuẫn như sau:
– Thiếu sự trao đổi : Nhiều cặp vợ chồng không thảo luận một cách thấu đáo về mong đợi của nhau, và lên kế hoạch phân chia thời gian sao cho dung hòa cả hai bên gia đình. Điều này dễ dẫn đến hiểu lầm hiểu sai, là “ngòi nổ” cho cuộc chiến tranh lạnh kéo dài suốt những ngày Tết.
-Chọn bên mà không thoả thuận: Cũng có một số trường hợp tự ý quyết định về việc đón Tết nhà nội/ hoặc nhà ngoại mà không bàn bạc, trao đổi với vợ/hoặc chồng. Thậm chí có người còn ra tối hậu thư dọa ly hôn nếu không được chấp thuận, làm cho đối phương cảm thấy mình bị gạt ra ngoài và thiếu tôn trọng.
-Áp lực từ gia đình: Hai bên gia đình có thể đều mong muốn/ hoặc tìm cách gây áp lực chuyện con cháu về nhà đón Tết đoàn viên khiến một trong hai người cảm thấy khó xử khi phải chọn bên, dẫn đến cảm giác căng thẳng và kiệt sức.
-Xem nhẹ cảm xúc của nhau: Một trong hai người có thể cảm thấy không thoải mái với lịch trình/ chi tiêu mua sắm Tết; hoặc người vợ bị kiệt sức khi phải phục vụ công việc nhà chồng những ngày này, đặc biệt là chuyện bếp núc. Nhưng đối phương không lắng nghe hoặc phớt lờ, và điều này có thể gây ra cảm giác ức chế dẫn đến mâu thuẫn.
– Quá chú trọng vấn đề lễ nghi: Đôi khi, người chồng có thể quá đặt nặng vấn đề cúng bái, truyền thống của gia đình mình và buộc vợ phải theo mà quên mất cảm xúc và nhu cầu của người vợ cũng mong muốn được về quê đón Tết sum vầy bên bố mẹ.
– Áp lực tài chính: Những chi phí liên quan đến Tết: mua sắm, quà biếu, tiền vé máy bay, tàu xe đi lại… thường tăng cao vào thời điểm này, nếu không có sự chuẩn bị, tính toán kỹ lưỡng có thể tạo ra áp lực tiền bạc, khiến các cuộc trao đổi trở nên nặng nề hơn.
Chuyên gia tâm lý Hoàng Hải Vân
Câu 7. Vậy thì, vợ chồng nên trao đổi và thống nhất chuyện về nội – ngoại vào thời điểm nào, và làm sao để sắp xếp mọi thứ hài hoà tránh gây căng thẳng ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình?
Theo quan điểm của tôi, vợ chồng nên chủ động bàn bạc, lên kế hoạch đón Tết nhà nội – nhà ngoại vào thời điểm ít bận rộn, như trước Tết từ 1-2 tháng. Như vậy sẽ giúp cả hai có thời gian suy nghĩ và tâm trạng thoải mái để thảo luận, điều chỉnh lịch trình sao cho phù hợp mà không bị áp lực về thời gian.
Để giảm thiểu mâu thuẫn khi trao đổi, vợ chồng nên chủ động giao tiếp cởi mở, lắng nghe nguyện vọng của đối phương, cùng nhau tìm kiếm giải pháp hợp lý và linh hoạt. Khi quyết định lịch trình ngày Tết hãy xem xét đến các yếu tố sức khỏe, tài chính và điều kiện hoàn cảnh của cả hai bên gia đình.
Trong những ngày Tết, sự phân chia công việc cũng cần cân đối và cả sự tinh tế, đừng để một người ( nhất là phụ nữ) phải gánh vác quá nhiều không có thời gian nghỉ ngơi, đi thăm người thân, bạn bè.
Thật ra mâu thuẫn, cãi cọ thì vợ chồng nào cũng có, tuy nhiên nếu biết đặt mình vào vị trí của người kia suy nghĩ, để hiểu nhau hơn và chia sẽ thì vấn đề Tết nhà nội – nhà ngoại sẽ không khó hóa giải . Bởi vì xét cho cùng, nhà nội hay nhà ngoại đều là nơi đã sinh ra, chấp cánh cho người mà ta yêu thương nhất. Vậy nên, chỉ cần vợ chồng hòa thuận, gắn kết thì dù năm nay đón Tết ở đâu cũng là niềm hạnh phúc đoàn viên sum vầy.
Chuyên gia tâm lý Hoàng Hải Vân
